ZARZĄDCA.pl

I ACa 540/08

I ACa 540/08

Wyrok z dnia 23 grudnia 2008 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach

Przewodniczący: Sędzia SA Piotr Wójtowicz.

Sędziowie SA: Małgorzata Wołczańska (spr.), Rafał Dzyr.

Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny, po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2008 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej "S." w C. przeciwko Wspólnocie Mieszkaniowej Nieruchomości przy ul. J. x w C. o uchylenie uchwały ewentualnie stwierdzenie nieważności na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 30 kwietnia 2008 r., sygn. (...);

1) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchyla uchwałę nr 2/2008 Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy ulicy J. x w C. i zasądza od pozwanej na rzecz powódki 397,00 (trzysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów procesu;

2) zasądza od pozwanej na rzecz powódki 335,00 (trzysta trzydzieści pięć) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie

Powódka Spółdzielnia Mieszkaniowa "S." w C. w pozwie wniosła o uchylenie względnie stwierdzenie nieważności, podjętych na zebraniu pozwanej Wspólnoty Mieszkaniowej właścicieli lokali nieruchomości przy ul. J. x w C. w dniu 28 stycznia 2008 r., uchwał:

- nr 1/2008 w sprawie upoważnienia zarządu wspólnoty do wypowiedzenia powódce wszelkich pełnomocnictw i wynikających z nich zleceń,

- nr 2/2008 w sprawie wyboru na zarządcę nieruchomości Przedsiębiorstwa Budownictwa, Remontów, Handlu i Usług "M." w C. oraz

- nr 4/2008 w sprawie udzielenia zarządowi pełnomocnictwa do zawarcia w imieniu wspólnoty umowy o zarządzanie z firmą "M.".

W uzasadnieniu powódka stwierdziła między innymi, że zaskarżone uchwały naruszają bezwzględnie obowiązujące przepisy, a to art. 1 ust. 3 i art. 27 ust. 2 zdanie 1 ustawy O spółdzielniach mieszkaniowych, gdyż uniemożliwiają powódce wykonywanie obowiązku sprawowania zarządu nieruchomościami wspólnymi, których współwłaścicielem jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "S.". Nadto zdaniem powódki zaskarżonymi uchwałami zmieniono sposób zarządu nieruchomością wspólną uchybiając wymogom formalnym wynikającym z art. 18 ust. 2a ustawy O własności lokali, zgodnie z którym uchwała tego rodzaju winna być zaprotokołowana przez notariusza. Następstwem zaś niedochowania formy szczególnej jest nieważność podjętych przez wspólnotę uchwał.

Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa, podając, że zgodnie z przepisem art. 24 1 ustawy O spółdzielniach mieszkaniowych w aktualnym brzmieniu, właściciele lokali mogą podjąć uchwałę o stosowaniu przepisów ustawy O własności lokali w zakresie praw i obowiązków oraz zarządu nieruchomością wspólną i pozbawić tym samym spółdzielnię mieszkaniową możliwości sprawowania zarządu. Zdaniem pozwanej błędne jest stanowisko powódki, iż wykonuje ona zarząd powierzony w oparciu o art. 27 ust. 2 ustawy O spółdzielniach mieszkaniowych. Z postanowień paragrafów 10 - tych aktów notarialnych wynika wyłącznie, iż spółdzielnia pełni jedynie ustawowy zarząd powierzony. Gdyby przyjąć, że w umowach o ustanowieniu odrębnej własności lokali właściciele powierzyli zarząd spółdzielni w myśl art. 18 ust. 1 ustawy O własności lokali to zgodnie z art. 18 ust. 2a zmiana sposobu zarządu, a nie zmiana osoby sprawującej zarząd wymaga formy aktu notarialnego. Pozwana zaskarżonymi uchwałami nie dokonała zmiany sposobu zarządu nieruchomością wspólną w myśl art. 18 ust. 2a, ponieważ nigdy nie dokonywała ustalenia sposobu zarządu w myśl art. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali.

Wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2008 r. sygnatura (...) Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił powództwo i orzekł o kosztach zastępstwa procesowego. Sąd I instancji ustalił, że w dniu 17 grudnia 2007 r. na zebraniu właścicieli lokali znajdujących się w budynku położonym przy ul. J. x w C. podjęto uchwały w sprawie: zastosowania w zakresie praw i obowiązków właścicieli lokali oraz zarządu nieruchomością wspólną przepisów o ustawy O własności lokali, powołania zarządu wspólnoty mieszkaniowej, sposobu prowadzenia pozaksięgowej ewidencji kosztów zarządu nieruchomością wspólną, upoważnienia zarządu wspólnoty do udzielenia pełnomocnictw powodowej spółdzielni mieszkaniowej do zawierania umów w imieniu wspólnoty w zakresie związanym z zarządzaniem nieruchomością. W trakcie zebrania w dniu 17 grudnia 2007 r. nie dokonano wyboru zarządcy, gdyż właściciele lokali poinformowani zostali przez prezesa zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej "S.", iż zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt III CSK 218/2006 oraz opinią wiceministra budownictwa pomimo utworzenia wspólnoty w wyniku uchwały podjętej przez większość właścicieli lokali w budynku spółdzielni, wspólnotą musi zarządzać spółdzielnia. Powódka opracowała wykaz czynności nie przekraczających zakresu czynności zwykłego zarządu oraz roczny plan finansowy.

Na ponownym zebraniu członków wspólnoty mieszkaniowej nieruchomości przy ul. J. x w C., które odbyło się w dniu 28 stycznia 2008 r. zgodnie z przyjętym porządkiem obrad podjęto uchwały wymienione w petitum pozwu.

Sąd Okręgowy stwierdził również, że zgodnie z postanowieniem § 10 umowy o ustanowienie odrębnej własności lokalu i przeniesienia własności lokalu Spółdzielnia jest zarządcą nieruchomości wspólnych stosownie do art. 27 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. O spółdzielniach mieszkaniowych. W księgach wieczystych prowadzonych dla nieruchomości przy ul. J. x powódka ujawniona jest jako zarządca nieruchomości ustanowiony na mocy umów o ustanowienie odrębnej własności lokali. W tej roli powódka występuje w imieniu pozwanej również przed urzędem skarbowym, urzędem statystycznym oraz w banku w którym prowadzony jest rachunek pozwanej. Nadto Spółdzielnia Mieszkaniowa "S." jest podmiotem wszystkich umów dotyczących obsługi nieruchomości oraz wykonuje czynności jako zarządca.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji uznał, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia o zasadności roszczeń powódki ma zmiana stanu prawnego polegająca na uchyleniu przepisu art. 25 ustawy O spółdzielniach mieszkaniowych. Przepis ten był przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego, w powołanym przez powódkę wyroku z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt III CSK 218/2006, w którym stwierdzono, że na gruncie tej regulacji wspólnota mieszkaniowa nie mogła pozbawić spółdzielni mieszkaniowej zarządu nieruchomością wspólną. Mając na uwadze powyższą zmianę stanu prawnego oraz wejście w życie przepisu art. 241 ustawy O spółdzielniach mieszkaniowych umożliwiającego podjęcie przez większość właścicieli lokali uchwały o stosowaniu w zakresie praw i obowiązków oraz zarządu nieruchomością wspólną przepisów ustawy O własności lokali, dopuszczalna była, zdaniem Sądu, zmiana sposobu zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności pozbawienie powodowej spółdzielni zarządu nieruchomością wspólną, sprawowanego na mocy przepisu art. 1 ust. 3 ustawy O spółdzielniach mieszkaniowych. Nadto zdaniem Sądu Okręgowego pozwana Wspólnota nie dokonała zmiany sposobu zarządu nieruchomością wspólną w myśl art. 18 ust. 2a ustawy o własności lokali, bowiem nigdy nie dokonała ustalenia sposobu zarządu zgodnie z art. 18 ust. 1 tej ustawy. W ocenie Sądu I instancji za takim stanowiskiem przemawiają brak uchwały w formie aktu notarialnego oraz wybór zarządu spośród właścicieli lokali na podstawie art. 20 ustawy O własności lokali na zebraniu w dniu 17 grudnia 2007 r. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że w dniu 28 stycznia 2008 r. nie doszło do zmiany sposobu zarządu nieruchomością wspólną i wobec powyższego za bezprzedmiotowe uznał rozważania na temat braku ustawowej formy zaskarżonych uchwał pozwanej wspólnoty.

Powyższy wyrok zaskarżyła w całości apelacją powódka, zarzucając obrazę prawa materialnego przez niezastosowanie art. 1 ust. 3 i art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. O spółdzielniach mieszkaniowych oraz błędną wykładnię przepisu art. 24 1 ust. 1 tej ustawy w związku z art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 2a i art. 33 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. O własności lokali. W związku z powyższym powódka wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie powództwa w całości wraz z zasądzeniem od pozwanej na rzecz powódki kosztów procesu według norm przepisanych za obie instancje względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach instancji odwoławczej. Apelacja została sporządzona przez pełnomocnika radcę prawnego i opłacona opłata stałą w kwocie 200 zł.

Na wezwanie Sądu Apelacyjnego w Katowicach do podania, której z trzech zaskarżonych uchwał dotyczy uiszczona w kwocie 200 złotych opłata od apelacji, powódka wskazała, że wniesiona opłata stała dotyczy roszczenia o uchylenie względnie unieważnienie uchwały nr 2/2008 w sprawie wyboru na zarządcę nieruchomości Przedsiębiorstwa Budownictwa, Remontów, Handlu i Usług "M." w C. Wobec powyższego postanowieniem z dnia 19 listopada 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił apelację powódki w części dotyczącej zaskarżenia uchwał nr 1/2008 i nr 4/2008.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty są trafne.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że stan faktyczny niniejszej sprawy ustalony przez Sąd Okręgowy nie jest sporny. Podstawą faktyczną istotnych ustaleń były bowiem przedłożone przez strony dokumenty, których treść nie była kwestionowana. Z tych względów dokonane przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.

Sporne pozostawało natomiast zagadnienie: czy w aktualnym stanie prawnym wspólnota mieszkaniowa wyłoniona z zasobów mieszkaniowych spółdzielni mieszkaniowej może skutecznie pozbawić spółdzielnię mieszkaniową zarządu nieruchomością wspólną w sytuacji gdy w odniesieniu do części lokali mieszkalnych członkom nadal przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu. Sporne również było - przy założeniu, że wspólnota jest władna skutecznie taką uchwałę podjąć - czy zaskarżona uchwała podjęta została we właściwej formie.

Rozstrzygając pierwszą kwestię sporną Sąd Okręgowy, przyjął, że obecnie Wspólnota Mieszkaniowa może podjąć uchwałę, która pozbawi spółdzielnię mieszkaniową zarządu sprawowanego na podstawie art. 1 ust. 3 ustawy z 15 grudnia 2000 r. O spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 z późn. zm. dalej zwana USM, nawet wtedy gdy część lokali spółdzielczych nie została wyodrębniona.

Z powyższym stanowiskiem i argumentacją Sądu I instancji, która legła u podstaw jego przyjęcia, w pełni należy się zgodzić.

W szczególności podkreślić trzeba, że zasadnie Sąd Okręgowy wskazał na zmiany jakie zaszły w ustawie z 15 grudnia 2000 r. O spółdzielniach mieszkaniowych dokonane ustawą z 14 czerwca 2007 r. O zmianie ustawy O spółdzielniach mieszankowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (DZ. U. Nr 125, poz. 873), a obowiązujące od 31 lipca 2007 r. oraz wcześniej ustawą z 3 czerwca 2005 r. O zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (DZ. U. Nr 122, poz. 1024), obowiązującą od 22 lipca 2005 r.

W niniejszej sprawie istotne znacznie ma przede wszystkim nowelizacja z 3 czerwca 2005 r., która dodała art. 241. Wspomnieć przy tym jeszcze trzeba, że wcześniej ustawą z 19 grudnia 2002 r. O zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz nielicznych innych ustaw (DZ. U. Nr 240, poz. 2058) został uchylony art. 25 USM który utracił moc z dniem 15 stycznia 2003 r.

Dodany nowelizacją z 3 czerwca 2005 r. art. 241 USM stanowi zaś w znacznej części powtórzenie obowiązującego pierwotnie art. 25 USM Przepis ten jednak różni się od art. 25 USM tym, że pozwala właścicielom lokali podjąć uchwałę, że nie tylko w zakresie ich praw i obowiązków, ale także w zakresie zarządu nieruchomością wspólną będą miały zastosowanie przepisy ustawy z 24 czerwca 1994 r. O własności lokali (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 z późn. zm., dalej zwana: UWL). Nadto przepis ten zawiera odmienności co do obliczania większości i uprawnień do zwoływania zebrania właścicieli lokali w celu podjęcia tej uchwały.

Powołana zmiana oznacza zatem, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym właściciele lokali mogą - co do zasady - podjąć uchwałę, że do zarządu nieruchomością wspólną będą miały zastosowanie przepisy UWL Poddanie przez właścicieli lokali sytuacji prawnej ustawie o własności lokali skutkuje tym, że w pełnym zakresie zastosowanie znajdują przepisy tej ustawy. Stosownie też do regulacji zawartej w ustawie o własności lokali, niezależnie od tego czy chodzi o wspólnotę z art. 19 czy z art. 20, możliwe jest powierzenie zarządu (administrowania) nieruchomością wspólną zarządcy (art. 18 UWL. W ten sposób więc może dojść do pozbawienia spółdzielni zarządu wykonywanego jako zarząd powierzony - art. 27 ust. 2 USM, skoro regulacja z art. 18 UWL daje właścicielom lokali możliwość wyboru sposobu zarządu, w tym w szczególności co do podmiotu, któremu zostanie powierzony zarząd.

Powyższe stanowisko znajduje także uzasadnienie w nowelizacjach dokonanych w brzmieniu art. 27 ust. 2 USM oraz art. 26 USM.

Wskazać w tym miejscu także należy, że nie jest trafny pogląd skarżącej odnośnie różnicy pomiędzy przepisami art. 26 ust. 1 i art. 241 USM polegającej na tym, iż w przypadku zaistnienia okoliczności opisanych w pierwszym z wymienionych przepisów dochodzi do wyłączenia przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, natomiast w przypadku drugiej z wymienionych regulacji stosuje się przepisy ustawy o własności lokali wyłącznie w zakresie zarządu nieruchomością wspólną oraz praw i obowiązków właścicieli lokali. Podkreślić bowiem należy, że ustawodawca zrównał sytuacje opisane w hipotezach przepisów art. 241 i 26 USM w zakresie sprawowania przez spółdzielnię zarządu nieruchomością wspólną jak zarządu powierzonego - art. 27 ust. 2 zd. 1 in fine USM, jak również w odniesieniu do stosowania w tych przypadkach przepisów ustawy o własności lokali dotyczących wspólnoty mieszkaniowej i zebrania właścicieli - art. 27 ust. 3 USM Podnoszony przez powódkę argument, iż w przepisie art. 241 ustawy o własności lokali brak jest, będących odpowiednikiem art. 26 ust. 2 tej ustawy, regulacji dotyczących obowiązku uczestniczenia przez właścicieli lokali w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania, nie jest traktowany przez przedstawicieli doktryny jako efekt zamierzonego działania ustawodawcy (Krzysztof Pietrzykowski Spółdzielnie mieszkaniowe. Komentarz. 4. wydanie. Krótkie komentarze Becka).

Stanowisko powódki nie znajduje również oparcia w powołanym przez nią wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt III CSK 218/06 OSNC 2007/11/173, gdyż orzeczenie to zapadło w odniesieniu do stanu faktycznego, który zaistniał w okresie obowiązywania przepisu art. 25 ust. 1 USM. Zatem wobec zaistniałej od tego czasu zmiany stanu prawnego (a o czym była mowa na wstępie rozważań) uznać trzeba, że pogląd wyrażony w powołanym wyroku Sądu Najwyższego stracił na aktualności. Dodatkowo również zaznaczyć można, że w doktrynie prawa ugruntowany jest pogląd, że przepis art. 241 USM winien być pojmowany jako norma umożliwiająca większości właścicieli lokali utworzenie wspólnoty mieszkaniowej i zniesienie zarządu nieruchomością wspólną wykonywanego przez spółdzielnię mieszkaniową (por. Ewa Bończak-Kucharczyk Spółdzielnie mieszkaniowe. Komentarz. Oficyna, 2008, Krzysztof Pietrzykowski Spółdzielnie mieszkaniowe. Komentarz. 4. wydanie. Krótkie komentarze Becka, Marcin Żak, Komentarz do ustawy z dnia 3 marca 2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw).

Reasumując powyższe wywody stwierdzić należy, że wbrew stanowisku prezentowanemu przez skarżącą, w warunkach objętych dyspozycją art. 241 USM, wspólnota może pozbawić spółdzielnię zarządu nieruchomością wspólną pomimo, że w nieruchomości pozostała część (czy choćby jeden) niewyodrębnionych lokali.

Do podjęcia przez pozwaną wspólnotę uchwały, że w zakresie praw i obowiązków właścicieli lokali oraz zarządu nieruchomością wspólną będą miały zastosowanie przepisy ustawy o własności lokali doszło zaś na zebraniu w dniu 17 grudnia 2007 r. Uchwała ta nie została zaskarżona. Z tego względu, z datą podjęcia tej uchwały, do pozwanej wspólnoty w pełni znajdują zastosowanie przepisy ustawy o własności lokali, w tym w szczególności - zgodnie z tym co zostało wyżej wskazane - odnośnie co do sposobu zarządu. Powyższe oznacza również, że pozwana była uprawniona do podjęcia uchwały w przedmiocie powierzenia zarządu osobie fizycznej albo prawnej i tym samym pozbawienia powodowej spółdzielni sprawowanego zarządu.

W tym miejscu do rozstrzygnięcia pozostaje druga sporna kwestia czy podjęcie zaskarżonej uchwały w przedmiecie powierzenia zarządu spółce "M." nastąpiło zgodnie z przepisami ustawy O własności lokali. W okolicznościach niniejszej sprawy sporne bowiem było czy zaskarżona uchwała podjęta została w warunkach określonych art. 18 ust. za UWL czyli, że w istocie poprzez jej podjęcie doszło do zmiany sposobu zarządu, który już wcześniej został ustalony w trybie art. 18 ust. 1 UWL.

Sąd Okręgowy, podzielając w tej materii stanowisko pozwanej wspólnoty, przyjął, że zaskarżoną uchwałą nie została dokonana zmiana sposobu zarządu w myśl art. 18 ust. za UWL, gdyż wspólnota "nigdy nie dokonała ustalenia sposobu zarządu zgodnie z art. 18 ust. 1".

Tego stanowiska Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny, jednak nie podziela.

Przepis art. 18 ust. 1 UWL stanowi, że właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności mogą powierzyć zarząd osobie fizycznej albo pozwanej. Zgodnie zaś z art. 18 ust. 2a UWL zmiana ustalonego w trybie ust. 1 sposobu zarządu nieruchomością wspólną może nastąpić na podstawie uchwały właścicieli lokali zaprotokołowanej przez notariusza. Uchwała ta stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej. Z treści przepisu art. 18 ust. 2a w zw. z art. 18 ust. 1 UWL wynika więc, że przewidziany w nim tryb podjęcia uchwały obowiązuje w dwóch sytuacjach tj. wtedy gdy sposób zarządu określony został w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lub gdy sposób ten określony został później w umowie zawartej w formie aktu notarialnego.

Nie ulega wątpliwości, że sposób zarządu nieruchomością wspólną nie został określony w umowie zawartej w formie aktu notarialnego, jednakże w § 10 umów o ustanowieniu odrębnych własności lokali i przeniesieniu własności lokali strony tychże umów postanowiły, że spółdzielnia jest zarządcą nieruchomości wspólnych, stosownie do art. 27 USM. Z kolei wykonywanie przez spółdzielnię zarządu nieruchomością wspólną jak zarządu powierzonego wynika właśnie z art. 27 ust. 1 USM tj. z mocy prawa. Wprowadzenie takiego zapisu do umowy nie było zatem konieczne. Jednakże zamieszczenie takiego uregulowania w tym nadanie mu brzmienia strony "postanawiają", skutkowało określeniem sposobu zarządu nieruchomością wspólną w umowie o ustanowieniu odrębnej własności. Sposób ten został też następnie ujawniony, w oparciu o owe umowy, w księdze wieczystej.

A zatem, skoro doszło do określenia sposobu zarządu w umowie o ustanowieniu odrębnej własności to tym samym zrealizowana została dyspozycja z art. 18 ust. 1 UWL W konsekwencji zmiana tak określonego sposobu zarządu (tj. wybór innego zarządcy), a co zostało dokonane zaskarżoną uchwałą, wymagała podjęcia uchwały zaprotokołowanej przez notariusza - art. 18 ust. 2a UWL, zaś poza sporem jest, że forma z art. 18 ust. 2 a UWL nie została dochowana.

Ta wadliwość w podjęciu zaskarżonej uchwały uzasadniała żądanie jej uchylenia. Uchwała podjęta niezgodnie z wymogami co do formy jej podjęcia jest bowiem uchwałą "niezgodną z przepisami prawa" według określenia z art. 25 ust. 1 UWL (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 lutego 2006 r., sygn. I CK 336/05).

Z przedstawianych względów z mocy powołanego art. 25 ust. 1 UWL żądanie uchylenia zaskarżonej uchwały zasługiwało na uwzględnienie, co skutkowało stosowną zmianą zaskarżonego wyroku, w tym także - zgodnie z art. 98 kpc  - odnośnie kosztów procesu (art. 386 § 1 kpc).

Nadmienić należy, że wobec sformułowania żądania jako ewentualnego i ostatecznie uwzględnienia żądania postawionego na pierwszym miejscu brak było podstaw do oddalenia drugiego, ewentualnego żądania (por. komentarze Becka, Kodeks postępowania cywilnego, Komentarz. Tom I. 3 Wydanie, C.H. Becka, Warszawa 2001 r., str. 788 i cytowane tam orzecznictwo). Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego uzasadnia art. 98 kpc w zw. z art. 108 § 1 kpc w zw. z art. 391 § 1 kpc